Arheološki lokaliteti
Oblun
Oblun je tvrđava u Crnoj Gori koja se nalazi pored istočne obale Malog blata Skadarskog jezera. Utvrđenje ima dominantan položaj sa mogućnošću kontrolisanja velikog dijela basena Skadarskog jezera i Ćemovskog polja.
Oblun se pominje u ,,Letopisu popa Dukljanina“ kada se govori o događajima u Zeti, polovinom XII vijeka „intravit in castellum, qui Obolon dicitur“. Naime, kralj Đorđe se, bježeći kroz planine, najzad utvrdio u kastelu koji se zvao Obolon, gde su ga Vizantinci opsjeli, a zatim po zauzeću tvrđave i zarobili.Utvrđenje leži na ostacima akropole jednog ilirsko-grčkog grada. Za sačuvane ostatke utvrđenja se može pretpostaviti da potiču iz antičkog, kasno rimskog ili vizantijskog perioda, na osnovu prilično pravilnog pravouganog oblika, iako konfiguracija terena nije takva da bi se taj oblik mogao očekivati. Dužina jedine čitave sačuvane strane prema sjeveroistoku je oko 70 m.
Sjeverozapadni i jugoistočni zid sačuvani su djelimično, a od jugozapadnog zida nema tragova, vjerovatno nije ni postojao, već su ga zamijenile vertikalne stijene. Skoro u centru utvrđenja, na posebnom prirodno uzdignutom kamenitom platou, nalaze se ostaci jednobrodne crkve. Interesantna je i konstatacija da nisu nađeni ostaci kula.
Mjace – Mataguži
📍 Lokacija: selo Mataguži, Zeta
🏺 Period: ilirsko-helenistički period (otprilike III–I vijek p.n.e.)
🧱 Tip lokaliteta: utvrđeno naselje / fortifikacija
Nalazi i karakteristike:
-Ostaci kule, bedema i ulaznih kapija fortifikovanog naselja
-Tragovi gradinskog naselja (tipično za ilirska plemena)
-Keramika, metalni predmeti i novac
👉 Pretpostavlja se da je ovo bilo veće ilirsko naselje koje je kontrolisalo Zetsku ravnicu i puteve prema Skadarskom jezeru.
Na slikama se vide kameni zidovi i temelji objekata koji pripadaju ilirsko-helenističkoj fortifikaciji. Arheološka istraživanja su otkrila kulu, bedeme i ulazne kapije utvrđenja.
Naselje je vjerovatno bilo dio većeg kompleksa Starih Mataguža, koji je bio važan centar u Zetskoj ravnici u periodu IV–I vijek p.n.e.
Velje Ledine – Gostilj
📍 Lokacija: Gostilj, Zeta
🏺 Period: III–I vijek p.n.e.
⚱️ Tip: nekropola (groblje)
Karakteristike:
-Grobovi iz kasnog ilirskog i ranog antičkog perioda
-Nalazi nakita, keramike i oružja
-Lokalitet ukazuje na organizovano naselje u blizini koje je koristilo ovu nekropolu.
– Ilirska pojasna ploča (metalni ukras) – jedan od najpoznatijih nalaza iz nekropole.
-Nakit i fibule (kopče) koje su pripadale stanovnicima tog područja.
-Metalni ukrasi i dijelovi opreme iz grobova.
-Kameni arhitektonski fragment (kapitel) pronađen u blizini lokaliteta.
Ovi predmeti su pronađeni u grobovima helenističke nekropole Velje Ledine koja datira približno iz III–II vijeka prije nove ere i povezuje se sa ilirskim plemenima oko Skadarskog jezera.
Područje Zete je bogato arheološkim ostacima jer je bilo naseljeno od praistorije do srednjeg vijeka. Nađeni su: tumuli (praistorijske humke) u okolini Mataguža i Vukovaca
antički objekti poput villa rustica (rimskih imanja) i ostaci ilirsko-helenističkih gradina i naselja.